Bệnh xoắn đại tràng và những điều người bệnh cần biết

Ngày đăng: 04-10-2019

Bệnh xoắn đại tràng được xem là căn bệnh khá nguy hiểm, là một trong những bệnh lý đại tràng. Việc thiếu hiểu biết về căn bệnh này có thể khiến nhiều người có nguy cơ bị mắc bệnh. Dưới đây là bài viết chia sẻ về bệnh xoắn đại tràng, với mục đích giúp mọi người có cái nhìn tổng quan về bệnh, mời các bạn cùng tham khảo:

Bệnh xoắn đại tràng là bệnh gì?

Xoắn đại tràng là bệnh xảy ra khi một đoạn đại tràng bị xoắn phần mạc treo của nó, kết quả là sự tắc nghẽn ruột cấp tính, bán cấp, hoặc mãn tính. Các loại chính của xoắn đại tràng là: xoắn manh tràng và xoắn đại tràng Xích ma.

xoắn đại tràng

Xoắn đại tràng là bệnh xảy ra khi một đoạn đại tràng bị xoắn phần mạc treo

Xoắn đại tràng Xích ma:

Xoắn đại tràng xích ma có thể xảy ra bởi vì đại tràng Xích ma quá dài, từ đó hình thành một vòng thắt dư thừa. Thông thường nhất, đây là kết quả của táo bón mãn tính, sự giãn tiến triển và kéo dài của đại tràng Xích ma cùng với mạc treo của nó. Có báo cáo rằng những bệnh nhân có rối loạn tâm thần kinh thường phát triển xoắn đại tràng Xích ma. Một tỷ lệ cao hơn của tình trạng này được quan sát thấy ở những bệnh nhân mắc bệnh Parkinson, đa xơ cứng, hoặc tổn thương tủy sống. Thuốc hướng tâm thần có ảnh hưởng đến nhu động ruột và được cho rằng có liên quan đến tỷ lệ cao các trường hợp mắc xoắn ruột ở các bệnh nhân trong viện tâm thần. Bệnh nhân trong viện dưỡng lão cũng thường phát triển xoắn đại tràng Xích ma. Đây có thể coi là sự bất động kéo dài trên giường và táo bón mãn tính của những bệnh nhân này. Không có gì đáng ngạc nhiên, việc sử dụng quá nhiều thuốc nhuận tràng, và dung dịch thụt tháo được cho rằng có mối liên quan lớn đến sự phát triển xoắn đại tràng Xích ma.

Ở các nước đang phát triển, nơi có chế độ ăn uống chứa nhiều chất xơ cũng sẽ có sự quá tải của đại tràng Xích ma. Bệnh phình đại tràng bẩm sinh do bẩm sinh hoặc mắc phải do bệnh Chagas, cũng tạo điều kiện cho sự phát triển của xoắn đại tràng Xích ma. Ở khu vực Nam Mỹ, nơi bệnh Chagas rất phổ biến, sự phát triển của xoắn đại tràng Xích ma ở những bệnh nhân bị ảnh hưởng được báo cáo là khá cao, khoảng 30%

Sự hiện diện của một khối u vùng chậu cũng làm tăng nguy cơ phát triển xoắn đại tràng Xích ma. Mối liên quan giữa thời kỳ mang thai và khối u buồng trứng kích thước lớn với tình trạng xoắn đại tràng Xích ma cũng rất phổ biến. Trong xã hội phương Tây, khoảng 45% phụ nữ mang thai bị tắc ruột là do xoắn đại tràng Xích ma.

Những nguyên nhân khác ít phổ biến hơn là: dính sau phẫu thuật, thoát vị trong ổ bụng, bệnh lồng tiêu hóa trong phôi thai, và ung thư biểu mô. Một trường hợp hiếm gặp ở những bệnh nhân có mạc treo dài bất thường của dạ dày, đại tràng góc lách, đại tràng Xích ma đã được mô tả như là đi xoắn ruột di chuyển. Sự cố định bất thường của mạc treo các cơ quan trong xoang phúc mạc tạo thuận lợi cho xoắn tự phát tái phát và tự tháo xoắn.

Xoắn đại tràng Xích ma là loại xoắn đại tràng phổ biến nhất và chiếm khoảng 8% các trường hợp tắc ruột. Trẻ em cũng có tần suất mắc bệnh khá cao. Bệnh có thể diễn tiến dưới hình thức mãn tính, bán cấp hay cấp tính.

Xoắn manh tràng

Trong khi xoắn đại tràng Xích ma thường là một bệnh lý mắc phải, xoắn manh tràng lại do bẩm sinh: sự cố định không hoàn toàn của mạc treo lưng manh tràng hoặc đại tràng lên, kết hợp với một mạc treo kéo dài bất thường ở xa khu vực này. Bất thường bẩm sinh trong việc cố định đại tràng lên và manh tràng vào thành bụng là nguyên nhân chính của xoắn manh tràng. 

Các bất thường khác tạo thuận lợi cho xoắn manh tràng bao gồm sự không đi xuống của đại tràng phải, và sự di động do bị phẫu thuật trước đó của manh tràng. Viêm ruột thừa, với hậu chứng dính ruột cũng có thể gây ra xoắn manh tràng.

Xoắn manh tràng chiếm khoảng 1-3% các trường hợp tắc ruột. Bệnh nhân thường ở độ tuổi 20-40. Hiếm khi gặp xoắn manh tràng ở trẻ em. Bệnh có thể diễn tiến dưới hình thức mãn tính, bán cấp hay cấp tính

Triệu chứng của bệnh xoắn đại tràng

Triệu chứng lâm sàng

Bệnh nhân bị xoắn đại tràng Xích ma mãn tính thường chướng bụng, nặng bụng dưới và táo bón. Xoắn manh tràng mãn tính thường biểu hiện bằng hội chứng bán tắc ruột.

 

triệu chứng xoắn đại tràng

Bệnh nhân bị xoắn đại tràng Xích ma mãn tính thường chướng bụng

 

Trên lâm sàng, không thể chẩn đoán phân biệt giữa xoắn đại tràng Xích ma cấp tính và xoắn manh tràng cấp tính. Tuổi tác của bệnh nhân là yếu tố gợi ý chuẩn đoán: bệnh nhân xoắn đại tràng Xích ma thường lớn tuổi.

Triệu chứng của xoắn đại tràng cấp tính

  • Đau bụng, bụng chướng nhanh.
  • Nôn ói.
  • Bí trung và đại tiện.
  • Bụng chướng hơi nhiều và chướng không đều.

Triệu chứng của xoắn đại tràng hoại tử: sốt, bụng ấn đau và có đề kháng. Khi thủng đại tràng: biểu hiện của viêm phúc mạc toàn diện với sốc và dấu nhiễm trùng - nhiễm độc.

Thăm trực tràng: bóng trực tràng rỗng.

Triệu chứng cận lâm sàng

+ X-quang bụng

- Xoắn đại tràng Xích ma:

- X-quang bụng có thể chẩn đoán xác định 60-70% các trường hợp xoắn đại tràng Xích ma.
- Trong 20-30% các trường hợp, X-quang bụng cho các dấu hiệu không điển hình và khó chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý tắc ruột khác.

+ Xoắn manh tràng

- X-quang bụng có thể chẩn đoán xác định hầu hết các trường hợp xoắn manh tràng.

+ X-quang đại tràng với barit

- Đối với bệnh nhân xoắn đại tràng, nhất là xoắn manh tràng, X-quang đại tràng với Barium vừa có vai trò chẩn đoán vừa có vai trò điều trị.

+ Chụp cắt lớp vi tính (CT)

- Chụp cắt lớp vi tính ít khi được chỉ định trong xoắn đại tràng trừ trường hợp X-quang bụng chưa cho chẩn đoán xác định và bệnh nhân có chống chỉ định X-quang đại tràng.

Phương pháp chẩn đoán bệnh xoắn đại tràng

Xoắn đại tràng Xích ma hay manh tràng mãn tính khó chẩn đoán, ngay cả khi sử dụng các phương tiện chẩn đoán cận lâm sàng. Trước một bệnh nhân lớn tuổi, có triệu chứng chướng bụng, táo bón, nặng bụng dưới kéo dài, nội soi đại tràng bao giờ cũng được chỉ định trước tiên, để loại trừ các tổn thương thực thể. Nếu nội soi cho kết quả âm tính, X-quang đại tràng được chỉ định tiếp theo. Đại tràng Xích ma quá dài trên X-quang đại tràng có thể là một dấu hiệu chỉ điểm của xoắn đại tràng. Nếu X-quang đại tràng vẫn cho kết quả âm tính, cần làm nghiệm pháp đánh giá sự tống thoát phân để loại trừ táo bón do lồng trực tràng.

Khi bệnh nhân nhập viện trong bệnh cảnh đau và chướng bụng cấp, X-quang bụng không sửa soạn là chẩn đoán hình ảnh được chỉ định trước tiên. Phần lớn các trường hợp xoắn đại tràng Xích ma và hầu hết các trường hợp xoắn manh tràng được chẩn đoán bằng X-quang bụng. Nếu X-quang bụng chưa cho kết luận rõ ràng nên được chỉ định tiếp theo. Trong trường hợp ngược lại, CT-scanner là phương tiện chẩn đoán hình ảnh được chọn lựa tiếp theo X-quang bụng.

Xoắn đại tràng Xích ma mãn tính cần được chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý lành tính hay ác tính khác của đại tràng có gây bán tắc đại tràng: u đại tràng, túi thừa đại tràng, lồng ruột non, sa trực tràng.

Xoắn manh tràng mãn tính cần được chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý gây hội chứng bán tắc ruột non khác: u ruột non, lồng ruột non, lao ruột.

Đối với bệnh nhân nghi ngờ xoắn cấp tính đại tràng Xích ma hay manh tràng, các bệnh lý sau đây nên được loại trừ: hội chứng giả tắc đại tràng cấp tính, viêm tụy cấp nhồi máu mạc treo ruột, viêm phúc mạc ruột thừa, thủng ổ loét dạ dày - tá tràng, thủng khối u hay túi thừa đại tràng.

Tiên lượng trong xoắn đại tràng

Sự chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị xoắn ruột có liên quan với bệnh tật và tử vong đáng kể. Nghiên cứu báo cáo một tỷ lệ tử vong khoảng 30-40 % bệnh nhân có chuẩn đoán và điều trị xoắn ruột manh tràng trễ.

Khoảng thời gian nghỉ giữa giải áp ổ bụng thông qua nội soi và can thiệp phẫu thuật để chẩn đoán xác định là 48-72 giờ. Đây là thời gian đủ để hồi sức, thám sát, và can thiệp để làm giảm nguy cơ phẫu thuật.

Ngay cả khi xoắn ruột được điều trị đầy đủ bằng giải áp nội soi và phẫu thuật cắt bỏ, tỷ lệ tử vong vẫn là 12-15%, theo nhiều nghiên cứu khác nhau.

Có khoảng 50% bệnh nhân chỉ điều trị bằng giải pháp nội soi sẽ bị xoắn tái phát, và tỷ lệ tử vong là từ 25-30% cho những bệnh nhân sau điều trị xoắn ruột tái phát bằng cách phẫu thuật.

Phương pháp điều trị xoắn đại tràng

Xoắn đại tràng Xích ma

Tháo xoắn qua ngả trực tràng:

Tháo xoắn qua ngả trực tràng là phương pháp điều trị được cân nhắc đến trước tiên, vì đa số bệnh nhân đã lớn tuổi, có nguy cơ phẫu thuật cao.

Chỉ định: xoắn đại tràng Xích ma, chưa hoại tử đại tràng.

Kỹ thuật: cho bệnh nhân nằm nghiêng trái, luồn ống thông mềm vào trực tràng. Khi hơi và dịch phân thoát ra thì lưu ống trong 48 giờ.

Sau khi tháo xoắn đơn thuần, 60% sẽ xoắn đại tràng tái phát. Do đó, nếu bệnh nhân không có chống chỉ định phẫu thuật, bệnh nhân nên được sắp xếp phẫu thuật theo lịch sau khi đã được nâng cao thể trạng, điều trị các bệnh lý nội khoa và chuẩn bị tốt đại tràng trước mổ.

Phương pháp phẫu thuật được chọn lựa cho xoắn đại tràng Xích ma là cắt đoạn đại tràng Xích ma và nối tận - tận. 

Phẫu thuật cấp cứu:

- Chỉ định:

+Thủng hay hoại tử đại tràng

+Tháo xoắn qua ngả trực tràng thất bại

- Chuẩn bị trước mổ:

+Truyền dịch, các dung dịch đại phân tử

+Cho kháng sinh 

+Đặt thông dạ dày

+Đặt thông tiểu

+Đặt thông tĩnh mạch dưới đòn

Thực hiện các xét nghiệm tiền phẫu: ion đồ, chức năng gan, thận, ECG, X-quang phổi, công thức máu toàn bộ, nhóm máu, thời gian máu chảy, PT, aPTT…

- Phương pháp phẫu thuật:

+Đoạn đại tràng xoắn bị vỡ hay hoại tử:

+Cắt đoạn đại tràng 

+Đưa hai đầu ra ngoài hay đóng đầu dưới, đưa đầu trên ra ngoài.

+Rửa bụng, dẫn lưu Douglas

+Đoạn đại tràng xoắn chưa bị hoại tử: tùy thuộc vào tình trạng của bệnh nhân và mức độ ứ đọng phân trong giai đoạn đại tràng phía trên, có thể thực hiện một trong các phương pháp sau:

+Tháo xoắn, cắt đoạn đại tràng, nối ngay.

+Tháo xoắn, cắt đoạn đại tràng, đưa đầu trên hay cả hai đầu ra ngoài làm hậu môn nhân tạo.

+Tháo xoắn, làm hậu môn nhân tạo kiểu quai.

+Tháo xoắn, đính đại tràng Xích ma vào đại tràng ngang.

+Tháo xoắn, đính đại tràng Xích ma vào thành bụng

+Tháo xoắn, cố định mạc treo đại tràng Xích ma

+Tháo xoắn, đưa đại tràng Xích ma ra ngoài phúc mạc thành 

- Tiên lượng thường kém, nguyên nhân do:

+Bệnh nhân thường lớn tuổi, mắc nhiều bệnh lý nội khoa nặng.

+Chẩn đoán muộn, khi ruột đã hoại tử.

+Tỷ lệ tử vong: 20-25%

Xoắn manh tràng

Nếu chưa có dấu hiệu hoại tử, cố gắng điều trị bảo tồn bằng tháo xoắn qua thụt barit, sau đó sắp xếp mổ chương trình đính manh tràng và đại tràng lên vào thành bụng.

Nếu tháo xoắn qua thụt barit thất bại, hay có dấu hiệu hoại tử manh tràng, can thiệp phẫu thuật.


- Phương pháp phẫu thuật:

Nếu manh tràng chưa hoại tử, đính manh tràng và đại tràng lên vào thành bụng. Cố định tăng cường bằng mở manh tràng ra da.

Nếu manh tràng đã bị hoại tử, cắt đại tràng phải, nối hồi -  đại tràng ngang có giải áp miệng nối bằng thông.

Tiên lượng và kết quả: tỷ lệ tử vong cũng khá cao, chủ yếu do chẩn đoán muộn và việc kéo dài thời gian điều trị bảo tồn.

Trên đây là bài viết tổng quan về bệnh xoắn đại tràng, hy vọng qua bài viết trên, phần nào giúp các bạn nắm bắt được căn bệnh này từ đó có cho mình được phương pháp phòng tránh bệnh hợp lý. Đối với những bệnh nhân thì việc hiểu rõ về bệnh sẽ giúp lựa chọn được phương pháp điều trị đúng đắn nhất.