5 nguyên nhân, 9 yếu tố gây bệnh đột quỵ

Ngày đăng: 23-10-2019

Đột quỵ là gì ? Bạn đã biết nguyên nhân chính dẫn đến bệnh đột quỵ hay chưa ? Mời các bạn cùng đọc bài viết dưới đây để phần nào hiểu rõ hơn căn bệnh đột quỵ này nhé !!!

Đột quỵ có nguy cơ gây nên chết não ở người bệnh

Đột quỵ có nguy cơ dẫn đến chết não ở người bệnh

I. NGUYÊN NHÂN GÂY ĐỘT QUỴ LÀ GÌ ?

1) Máu bị tắc nghẽn : 

Động mạch có thể bất ngờ bị nghẽn hoàn toàn hay một phần bởi huyết khối (thrombus) hay cục máu đông di chuyển (embotus). Huyết khối và một cục máu đông thường hình thành trong một động mạch vốn đã bị hẹp lại do các chất mỡ lắng tụ bên trong (xơ vữa động mạch) làm giảm dòng chảy của máu. 

Còn cục máu đông di chuyển là vật cản trở sự lưu thông máu - thường là những cục máu quánh nhỏ bể ra từ một huyết khối rồi di chuyển và bị nghẽn lại tại một động mạch nhỏ ở cổ hoặc não, nhưng cũng có thể là một viên mỡ hay bong bóng khí. Các cục máu đông di chuyển thường hình thành trong tim và trong các động mạch dẫn máu tới não.

Nếu vách cơ tim đã bị tổn hại do một cơn đau tim, các cục máu đông có thể hình thành bên trong và bể vụn thành các cục máu đông di chuyển. Nếu nhịp tim đập bất thường hay yếu, lưu lượng máu chảy trong các bộ phận tim sẽ chậm lại dẫn tới rất dễ hình thành các cục máu đông. Tỉ lệ các cục máu hình thành trong vùng tim và rồi sau đó bị cuốn theo dòng chảy của máu dẫn đến não là 50%.

Một số cục máu này quá nhỏ không thể gây nghẽn động mạch sẽ được cuốn trôi đi xa hơn theo đường tuần hoàn máu vào sâu trong não cho đến khi chúng vướng phải một thành động mạch nhỏ hơn, nơi các động mạch phân nhánh (các tiểu động mạch) và đọng lại ở đó. Khi sự cố này xảy ra, chỉ một vùng nhỏ của não bị ảnh hưởng và sự tổn hại có khi không được quan tâm hoặc bị quy chụp là do gánh nặng tuổi tác hoặc tưởng nhầm là những dấu hiệu đầu tiên của căn bệnh Alzheimer.

 

2) Xơ vữa động mạch : 

Xơ vữa động mạch là từng mảng xơ vữa tích tụ trong thành động mạch, mảng xơ vữa được hình thành từ chất béo, cholesterol, canxi và các chất khác được tìm thấy trong máu. Theo thời gian, mảng xơ vữa cứng lại, làm hẹp động mạch, làm hạn chế dòng máu chứa oxy đến các cơ quan và bộ phận khác của cơ thể. Thậm chí trong một số trường hợp cục máu đông di chuyển tới đoạn động mạch bị hẹp làm tắc hoàn toàn động mạch hoặc làm máu chảy rất chậm dẫn tới một cơn đau tim hay đột quỵ.

 

3) Những nguyên nhân gián tiếp : 

Thủ phạm chính của cả xuất huyết não lẫn máu bị tắc nghẽn thường là do các động mạch bị chai cứng (artenoscterosis) hay chứng xơ vữa động mạch (atherosclerosis), khiến cho những điều này bỗng nhiên trở thành những nguyên nhân gián tiếp gây ra các cơn đột quỵ. Những tác nhân khác khiến hai sự cố này dễ trở thành mối lo còn có thể kể đến là vấn đề tuổi già, yếu tố di truyền, cao áp huyết, bệnh tiểu đường, hút thuốc và béo phì.

 

4) Tác nhân gây xuất huyết não : 

Hầu hết các ca xuất huyết não, thành động mạch bị vỡ ra khi huyết áp tăng đột ngột ở một vùng vốn đã rất yếu. Ví dụ, thành động mạch đã bị suy yếu vì phải chịu đựng lâu bệnh cao áp huyết mà không được điều trị.

Ngoài ra, cũng phải kể những tác nhân bên ngoài không ngờ dẫn đến đột quỵ như:

 

4.1) Hóa chất chống dính : 

            Một nghiên cứu công bố tháng 9-2012 đã chỉ ra mối liên hệ giữa các loại hóa chất chứa axit perfluorooctanoic (PFOA) như hóa chất chống cáu cặn/chống dính với bệnh hiếm muộn, cholesterol cao, chứng tăng động giảm chú ý và đặc biệt là bệnh tim mạch.

Nguy cơ mắc các hội chứng tim mạch của những người có chỉ số PFOA cao trong máu cao tăng gấp đôi so với những người có lượng PFOA trong máu thấp. Hãy thay thế các vật dụng chống dính trong nhà bếp bằng loại được làm từ thép không gỉ hoặc thủy tinh. Tránh xa các loại vải, nội thất, sơn, thảm dán nhãn “chống bám bẩn”.

 

4.2) Biến đổi khí hậu : 

Hiện tượng ấm lên của Trái đất đang kéo theo nhiều hệ quả khôn lường đối với sức khỏe con người, và nhồi máu cơ tim là một trong số đó. Lượng nhiệt dư thừa dẫn tới sự hình thành của những hạt nhỏ li ti trong không khí, được biết tới dưới cái tên PM2.5.

Các hạt này bị hít vào sâu trong phổi, xâm nhập hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể sau đó di chuyển vào máu. Tại đây chúng góp phần vào sự hình thành của các mảng xơ vữa động mạch - thủ phạm gây nhồi máu cơ tim.

Hãy khắc phục điều này bằng dầu gan cá. Một nghiên cứu đã phát hiện ra rằng, việc thường xuyên bổ sung omega-3 trong dầu gan cá giúp tăng sức đề kháng trước những tác động của ô nhiễm không khí.

 

4.3) Thực phẩm đóng hộp : 

Ngoài PFOA và muối, thực phẩm đóng hộp còn chứa Bisphenol A hay BPA, một hóa chất khét tiếng độc hại gây rối loạn hoóc-môn nghiêm trọng. Và chất này có liên hệ với bệnh ung thư vú, chứng rối loạn giận dữ ở trẻ em gái, béo phì và hiếm muộn.

Bệnh tim mạch hiện đã được bổ sung vào danh sách này, thậm chí, chỉ một lượng cực nhỏ BPA cũng đủ gây rối loạn nhịp tim - chứng bệnh có thể dẫn đến tử vong.

Để phòng tránh, hãy thay thế thực phẩm đóng hộp bằng thức ăn tươi hoặc đông lạnh. Khi mua hàng, tránh nhận hóa đơn nếu số lượng hàng hóa không đáng kể bởi hóa đơn nhiệt, loại hóa đơn phổ biến nhất hiện nay được phủ trên bề mặt một lớp BPA có thể thẩm thấu qua da.

Nên đựng nước và thức ăn bằng đồ thủy tinh hoặc kim loại, cũng như không bao giờ sử dụng đồ nhựa trong lò vi sóng. Do một số loại nhựa có thể chứa BPA và nhiệt độ cao sẽ khiến thức ăn bị nhiễm chất này.

 

4.4) Tắc đường : 

Một nghiên cứu tiến hành ở Đức đã khám phá ra mối liên hệ mật thiết giữa ô nhiễm không khí, ùn tắc giao thông và nguy cơ nhồi máu cơ tim. Các nhà khoa học đã phỏng vấn hàng loạt nạn nhân sống sót sau đột quỵ và phát hiện ra rằng: nguy cơ đau tim của những người thường xuyên bị tắc đường cao hơn những người đi lại thuận lợi đến 3,2 lần.

Nếu bạn đi xe ô tô, hãy trang bị vật dụng bảo vệ trước khi ra đường và đóng kín cửa sổ xe trong suốt thời gian di chuyển để tránh tiếp xúc với khí thải của các phương tiện khác.

 

4.5) Hải sản : 

Một nghiên cứu của trường Đại học Syracuse ở New York, Mỹ đã tìm ra nhiều bằng chứng cho thấy không phải loại hải sản nào cũng tốt cho sức khỏe. Trên thực tế, thủy ngân nhiễm trong một số loài cá can thiệp vào nồng độ hoóc-môn cortisol tự nhiên theo một cách bất lợi cho hệ thống tim mạch, từ đó gia tăng nguy cơ đột quỵ.

Ngoài cá ngừ, các loài cá có chứa lượng thủy ngân cao thường là những loài cá săn mồi cỡ lớn như cá kiếm, cá thu vua và cá mập. Bên cạnh đó, hàm lượng thủy ngân đáng báo động cũng được tìm thấy ở một số loài cá nước ngọt như cá hồi và cá vược.

 

5) Yếu tố nguy cơ và dự phòng đột quỵ não : 

5.1) Tăng huyết áp : 

Là nguy cơ hàng đầu trong cơ chế bệnh sinh của đột quỵ não, tăng huyết áp lâu dài gây tổn thương thành mạch, hình thành các mảng xơ vữa, tạo huyết khối, tạo các vi phình mạch trong não... Để hạn chế yếu tố nguy cơ này cần theo dõi huyết áp định kỳ, nếu bị huyết áp cao cần kiểm soát tốt huyết áp duy trì huyết áp ở mức cho phép theo yêu cầu của bệnh viện.

 

5.2) Các bệnh lý về tim : 

Các bệnh nhân bị rung nhĩ, viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn bán cấp, hở hẹp van 2 lá... dễ hình thành nên các cục máu đông trong buồng tim. Cục máu này được đẩy ra ngoại vi gây tắc các mạch máu nơi khác, nếu là ở não thì sẽ gây nên đột quỵ não.

 

5.3) Đột quỵ não không chỉ do tăng huyết áp :

Hiện nay, tỷ lệ đột quỵ không phải do tăng huyết áp là khá lớn.

Trong đột quỵ chảy máu não có 60 - 70% đột quỵ não có liên quan với tăng huyết áp, còn trong đột quỵ thiếu máu não thì 50 - 60% có liên quan tới tăng huyết áp.

Như vậy vẫn còn khoảng 40 - 45% đột quỵ não không do tăng huyết áp, đây là một tỷ lệ khá lớn. Tuy nhiên, cộng đồng thường hiểu chưa đúng rằng nếu tôi không bị tăng huyết áp thì sẽ không bị đột quỵ não.

Những nhận thức sai lầm trên phần chính là do sự tuyên truyền quá mức về bệnh tăng huyết áp, trong khi đó lại thiếu hẳn thông tin về nhiều nguy cơ khác gây ra đột quỵ não.

Một số yếu tố nguy cơ chính khác hay gặp với tỷ lệ cao gây đột quỵ não là: giảm axit folic 50-75%, xơ vữa động mạch 30-50%, rối loạn lipid máu 30-45%, nghiện thuốc lá 25 - 35%, tăng hoóc-môn cystein máu 20-30%, bệnh rung nhĩ 15-25%, nghiện rượu 15-25%, đái tháo đường 12-20%, béo phì 12-20%, bệnh gút 7-10%.

Đây là những yếu tố nguy cơ gây đột quỵ não ; có thể cải biến được, nguy cơ càng cao nếu người bệnh cùng lúc mắc nhiều yếu tố nguy cơ. Chúng ta hoàn toàn có thể khảo sát, đánh giá và kiểm soát được chúng.

Nếu kiểm soát được tăng huyết áp, giảm axit folic, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, thiếu vitamin B6, B12; gần đây nhiều nghiên cứu nói đến vai trò của các chất chống oxy hóa; đồng thời loại bỏ uống rượu nhiều, nghiện thuốc lá, béo phì, ăn mặn, ít vận động... thì chúng ta hoàn toàn có thể tránh được đột quỵ não.

Như vậy cần tránh nhận thức sai lầm rằng với người không bị tăng huyết áp thì không có nguy cơ đột quỵ não. Với người trên 50 tuổi, những người có các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ não thì cần đến các trung tâm đột quỵ não, với bác sĩ chuyên khoa và các xét nghiệm chuyên ngành.

Trên cơ sở đó đề ra biện pháp cụ thể, khắc phục sớm với từng người thì chúng ta hoàn toàn có thể tránh bị mắc bệnh đột quỵ não.

 

5.4) Xơ vữa động mạch gây ra đột quỵ về bản chất đột quỵ não : 

Về bản chất đột quỵ não là một bệnh lý mạch máu não, do tổn thương mạch máu cấp máu cho não. Có 2 loại đột quỵ não là đột quỵ nhồi máu não và đột quỵ chảy máu não. Một trong những yếu tố quan trọng gây nên đột quỵ não là xơ vữa động mạch.

Bình thường mặt trong các động mạch trơn nhẵn. Khi bị vữa xơ, các mảng vữa xơ xù xì lồi vào lòng mạch. Quá trình hình thành mảng vữa xơ động mạch bao gồm 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: là giai đoạn thâm nhiễm cholesterol vào lớp màng trong cùng (nội mạc) của thành mạch máu tạo thành một lõi lipid.

Giai đoạn 2: là giai đoạn xơ hóa. Lớp nội mạc bao quanh lõi lipid đó tăng sinh, xơ hóa, tạo thành một lớp vỏ xơ.

Giai đoạn 3: là giai đoạn vôi hóa và loét.

Có nhiều yếu tố tham gia vào quá trình hình thành mảng xơ vữa động mạch trong đó có 2 yếu tố chủ yếu là do rối loạn chuyển hóa lipid (dẫn đến thâm nhiễm lipid vào thành mạch máu) và sự tổn thương nội mạc máu.

Một quan niệm phổ biến cho rằng xơ vữa động mạch là bệnh của tuổi già, tuy nhiên theo chương trình mục tiêu Quốc gia về phòng - chống vữa xơ động mạch đã nhấn mạnh: cần dự phòng vữa xơ động mạch ngay từ tuổi học đường.

Xơ vữa động mạch nếu được can thiệp điều trị sớm hoặc có chương trình dự phòng tốt thì hoàn toàn có thể phòng tránh được bệnh. Tuy nhiên rất nhiều người đã bỏ qua các dấu hiệu của vữa xơ động mạch dẫn đến thiếu máu não và nặng hơn nguy cơ đột quỵ não cao do: Mảng vữa xơ gây chít hẹp lòng mạch làm nghẽn, tắc tại chỗ gây đột quỵ nhồi máu não. Hoặc mảng vữa xơ bong ra trôi theo dòng máu đến gây tắc ở vị trí khác. Xơ vữa động mạch cũng là nguyên nhân dẫn tới cục máu đông. Tại vị trí mảng vữa xơ, bề mặt bị tổn thương không còn trơn nhẵn như thành mạch máu bình thường. Tại đó tiểu cầu dễ bị đông vón, tạo thành cục máu đông gây bít tắc mạch tại chỗ hoặc trôi đi gây tắc mạch ở vị trí mạch nhỏ hơn. Ngoài ra, tại vị trí vữa xơ trở thành điểm yếu của thành động mạch bị vỡ ra gây đột quỵ chảy máu não.

            Mảng vữa xơ thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài, không có triệu chứng. Người bệnh chỉ phát hiện dấu hiệu bệnh khi mảng vữa xơ chít hẹp trên 50% đường kính lòng động mạch hoặc vị trí chít hẹp đúng vào vị trí xung yếu của tuần hoàn khu vực. Do vậy muốn phát hiện sớm bệnh vữa xơ động mạch đồng thời ngăn ngừa tai biến mạch máu não (đột quỵ não), người bệnh cần định kỳ đi khám chuyên khoa, làm các xét nghiệm cần thiết như: siêu âm mạch máu, xét nghiệm thành phần mỡ máu...Bên cạnh đó có thể sử dụng các sản phẩm đông dược lành tính để phòng ngừa xơ vữa động mạch, ngăn ngừa thiếu máu não và đột quỵ não.

Trên đây là 5 nguyên nhân gây bệnh đột quỵ rất hy vọng quý độc giả góp ý cho những thiếu xót của bài viết. Hay like và share bài viết nếu thấy hữu ích.

XEM THÊM: